Sepse dëmi nuk vjen vetëm kur ikin dritat. Vjen nga shqetësime që zgjasin milisekonda, aq të shkurtra sa syri nuk i kap, por mjaftueshëm të gjata sa një server të rindizet ose një pajisje të dalë jashtë pune. Dhe gjeneratori nuk i mbulon dot këto, sepse atij i duhen sekonda për të marrë ngarkesën.
Kjo është arsyeja teknike. Më poshtë janë numrat dhe se çfarë do të thonë konkretisht për secilin tip biznesi.
Problemi nuk është vetëm rënia e energjisë
Ndërprerja e plotë është vetëm një nga llojet e shqetësimeve në rrjet, dhe jo më e shpeshta.
Dallimi kryesor është midis një ndërprerjeje dhe një uljeje tensioni. Ndërprerje do të thotë humbje e plotë e tensionit. Ulje tensioni, ose sag, do të thotë që tensioni bie nën 90 për qind të vlerës nominale për një kohë nga gjysmë cikli deri në 60 cikle. Në rrjetin tonë 50 herciane, një cikël është 20 milisekonda, pra bëhet fjalë për dhjetëshe apo qindëshe milisekondash.
Kompania amerikane e shpërndarjes PG&E e thotë hapur në materialin e saj teknik se uljet e tensionit janë problemi më i rëndësishëm i cilësisë së energjisë për shumë klientë industrialë, dhe se pajisjet moderne po bëhen gjithnjë e më të ndjeshme ndaj tyre, jo më pak.
Prodhues të ndryshëm i grupojnë këto shqetësime ndryshe. Schneider Electric, për shembull, punon me shtatë lloje kryesore problemesh të energjisë. Numri i saktë i kategorive nuk ka rëndësi praktike. Ka rëndësi që shumica e tyre janë të shkurtra, dhe se një gjenerator nuk i sheh fare.
Sa shpejt dëmtohet një pajisje?
Kurba ITIC, e përdorur prej vitesh si referencë për tolerancën e pajisjeve elektronike, jep kufij konkretë:
| Ngjarja | Sa mund ta durojë pajisja |
|---|---|
| Ndërprerje e plotë | rreth 20 milisekonda |
| Tension në 70% të nominales | maksimumi 0.5 sekonda |
| Tension në 80% të nominales | maksimumi 10 sekonda |
Njëzet milisekonda janë një e pesëdhjeta e sekondës. Askush në zyrë nuk e vëren. Serveri e vëren.
Duhet thënë se kjo kurbë është ndërtuar si referencë për sisteme 120 V dhe 60 Hz, ndaj vlerat merren si udhëzues teknik, jo si normë lokale. Parimi mbetet i njëjti: toleranca matet në milisekonda, jo në sekonda.
Po gjeneratori? A nuk mjafton ai?
Jo, dhe kjo është pjesa që ngatërrohet më shpesh.
Standardi NFPA 110, një nga referencat më të cituara për sistemet e energjisë së emergjencës, përcakton se për sistemet e Nivelit 1 të gjitha ngarkesat duhet të kalojnë te grupi brenda 10 sekondash, pavarësisht se sa i madh apo i vogël është sistemi. Kjo njihet si klasifikimi Type 10, dhe koha matet deri në momentin kur çelësi i transferimit ka përsëri energji të pranueshme në dalje.
Vendosini pranë njëri-tjetrit dy numrat:
• Pajisja duron rreth 20 milisekonda.
• Grupi i gjeneratorit lejohet të marrë ngarkesën brenda 10 sekondash.
Ka pra një hendek prej rreth dhjetë sekondash ku nuk të mbron askush, përveç një UPS-i. Prandaj UPS-i dhe gjeneratori nuk janë alternativa të njëri-tjetrit. UPS-i mbulon sekondat e para dhe shqetësimet e shkurtra. Gjeneratori mbulon orët. Një biznes i mbrojtur si duhet i ka të dyja, sepse secili bën punën që tjetri nuk e bën dot.
Edhe rrjetet më të mira e kanë këtë problem
Ky nuk është problem vetëm i vendeve me rrjet të dobët.
Gjermania ka një nga rrjetet më të besueshme në Europë. Në vitin 2024 ndërprerja mesatare për konsumator ishte vetëm 11.7 minuta për të gjithë vitin. E megjithatë, po atë vit, 830 operatorë rrjeti raportuan 164,645 ndërprerje furnizimi në tensionin e ulët dhe të mesëm.
Për uljet e tensionit shifrat janë edhe më të larta. Hulumtimet e EPRI vlerësojnë se një njësi industriale përjeton mesatarisht rreth 66 ulje tensioni në vit, ndërsa PG&E raporton se disa klientë të saj kalojnë mbi 20 të tilla në vit, në varësi të mënyrës si ushqehet nënstacioni.
Nëse kjo ndodh atje, pyetja për një biznes në Shqipëri nuk është nëse do të ndodhë, por çfarë do të jetë e ndezur kur të ndodhë.
Çdo tip biznesi humbet diçka të ndryshme
Nuk është se çdo biznes ka nevojë për të njëjtin UPS. Është se çdo biznes ka diçka që nuk duhet të fiket papritur.
Zyra dhe serverë. Një ndërprerje e shkurtër ndërsa sistemi po shkruan në disk lë të dhëna të korruptuara dhe sisteme që duhen rindërtuar. Kostoja reale nuk është koha e ndërprerjes, por orët e rikuperimit pas saj.
Dyqane dhe restorante. Sistemi i arkës, terminali i pagesave dhe frigoriferët. Kur bie arka, nuk shet dot, edhe kur klienti është përpara teje me paratë në dorë.
Hotele. Recepsioni, sistemi i rezervimeve, serraturat elektronike të dhomave dhe ashensori. Në sezon, me hotelin plot, kjo nuk matet vetëm në xhiro.
Klinika dhe laboratorë. Këtu kërkesa është edhe rregullatore. Në Gjermani, standardi DIN VDE 0558-507 kërkon që sistemet me bateri për struktura mjekësore të dimensionohen për të paktën tre orë punë dhe të rikthejnë tensionin në dalje brenda maksimumi 0.5 sekondash. Literatura italiane e sektorit është e drejtpërdrejtë për arsyen: në spital një ndërprerje e thjeshtë mund të kthehet në tragjedi, sepse ventilatorët dhe kardiomonitorët nuk kanë kohë pritjeje.
Prodhim dhe punishte. Një ulje tensioni prej gjysmë sekonde e ndal linjën. Rindezja, kalibrimi dhe materiali i prishur kushtojnë shumë më tepër se vetë shqetësimi.
Sisteme sigurie. Kamerat dhe kontrolli i aksesit fiken bashkë me rrymën, pikërisht atëherë kur do të doje t’i kishe të ndezura.
Sa kushton mos-pasja e tij?
Këtu duhet ndershmëri me numrat.
Studimet ndërkombëtare masin biznese të mëdha dhe qendra të dhënash. Uptime Institute raporton se 54 për qind e ndërprerjeve serioze kushtojnë mbi 100 mijë dollarë, dhe një në pesë kalon një milion dollarë. Sondazhi i ITIC për vitin 2024, me mbi 1000 kompani të anketuara, gjeti se për mbi 90 për qind të kompanive të mesme dhe të mëdha një orë ndërprerje kalon 300 mijë dollarë.
Këto shifra nuk vlejnë për një dyqan në Tiranë, dhe do të ishte e pandershme të pretendonim se vlejnë. Ajo që vlen është mekanizmi, jo shuma. Humbja nuk vjen nga rryma që mungon, por nga puna që ndalet dhe pajisja që dëmtohet. Shuma zvogëlohet bashkë me biznesin. Mekanizmi mbetet i njëjti.
Në nivel europian, Instituti Europian i Bakrit e ka vlerësuar koston e cilësisë së dobët të energjisë për biznesin europian në rreth 150 miliardë euro në vit, bazuar në një anketim të rreth 1400 vendndodhjeve në tetë vende.
Çfarë lloj UPS-i duhet?
Standardi ndërkombëtar IEC 62040-3 i klasifikon UPS-të sipas asaj se sa dalja varet nga hyrja:
• VFD: mbron ngarkesën vetëm nga ndërprerja e energjisë. Dalja varet nga tensioni dhe frekuenca e hyrjes.
• VI: mbron si VFD, plus nga nëntensioni dhe mbitensioni i vazhdueshëm. Dalja varet ende nga frekuenca e hyrjes.
• VFI: dalja është e pavarur nga luhatjet e tensionit dhe të frekuencës së rrjetit, dhe ngarkesa mbrohet prej tyre pa harxhuar rezervën e baterisë.
Një hollësi që vlen të dihet kur lexon oferta: standardi është i bazuar te performanca dhe nuk përjashton asnjë topologji të caktuar si mënyrë për ta arritur atë klasifikim. Në praktikë, klasa VFI arrihet nga UPS-të me konvertim të dyfishtë, të cilat Schneider Electric i cilëson si klasën me performancën më të lartë nga të treja.
Arsyeja është ndërtimi. Në një UPS me konvertim të dyfishtë rruga e energjisë kalon nga rektifikuesi dhe invertori, jo nga një çelës transferimi. Kur bie rrjeti, rruga nuk ndryshon dhe asnjë çelës nuk manovron, prandaj koha e kalimit është 0 milisekonda. Riello e përshkruan të njëjtin parim: teknologjia on-line VFI e izolon ngarkesën praktikisht nga të gjitha llojet e problemeve të furnizimit.
Për një biznes që mban servera, pajisje mjekësore ose linjë prodhimi, kjo është klasa që ka kuptim.
UPS-të që ofron Eurocol Service
Te Eurocol Service punojmë me dy marka: PowerTronix dhe AEC.
PowerTronix projekton dhe prodhon në Itali që nga viti 1986, me qendër në Grezzago afër Milanos. Gama përfshin sisteme monolitike, modulare dhe rack, dhe vetë prodhuesi i rendit sektorët e përdorimit pikërisht ashtu si i pamë më sipër: server dhe data center, zyra dhe biznese të vogla e të mesme, shëndetësi, sisteme sigurie, industri dhe automatizim.
AEC është pjesë e grupit Allis Electric, i listuar në bursën e Tajpeit që nga viti 1994, ndërsa AEC UPS Itali është krijuar në vitin 1998 dhe ndodhet në Lainate afër Milanos. Prodhimi është i certifikuar ISO 9001 dhe gama shkon nga njëfazorë 1 deri 3 kVA deri te sisteme trefazore me fuqi shumë të lartë.
Të dyja janë marka që mbrojnë pajisjen dhe punojnë me konsum të matur, për biznese të çdo madhësie. Eurocol Service i shet, i instalon dhe i mirëmban në të gjithë Shqipërinë, me teknikë në Tiranë, Durrës, Vlorë dhe Shkodër.
Pyetje të shpeshta
A më duhet UPS nëse kam gjenerator?
Po. Standardi NFPA 110 i lejon grupit deri në 10 sekonda për të marrë ngarkesën, ndërsa pajisja duron rreth 20 milisekonda. UPS-i mbulon pikërisht atë hendek. Të dy sistemet punojnë bashkë, jo njëri në vend të tjetrit.
Sa i madh duhet të jetë UPS-i?
Varet nga çfarë duhet të mbetet e ndezur dhe për sa kohë. Llogaritja bëhet mbi fuqinë reale të pajisjeve kritike, jo mbi të gjithë ambientin.
Çfarë ndryshimi ka me një stabilizator tensioni?
Stabilizatori korrigjon tensionin, por nuk ka rezervë energjie kur rryma mungon fare. E kemi shpjeguar te çfarë është një stabilizator tensioni dhe pse është i rëndësishëm për biznesin tuaj.
Ku mund të lexoj bazat e UPS-it?
Te çfarë është një UPS dhe pse është i domosdoshëm për biznesin tuaj, ndërsa për anën tjetër të mbrojtjes shih si të zgjedhësh gjeneratorin e duhur për biznesin tënd.
Hapi tjetër
Nëse do të dish çfarë i duhet konkretisht biznesit tënd, na merr në telefon dhe e llogarisim bashkë, pa detyrim. Eurocol Service, në +355 4 247 7260, ose te eurocol.al.